Çocuk ve yas

Psikolog Dr. Yrd. Doç. Hakan Tufan
Yeni Yüzyıl Gazetesi

Bu sorulara verilecek “sihirli cevaplar”, “üç adımda hüznü yok edin” tarzında formüller bulunmamaktadır. Yine de bazı temel bilgiler ve fayda sağlayacak yaklaşımlar vardır. Çocuğun kaç yaşında olduğuna dolayısıyla içinde bulunduğu gelişim evresine, ölümün şekline, ailenin yapısına, aile içi ilişkilerin doğasına vb. etkenlere göre dikkat edilmesi gereken yönler değişebilse de kapsayıcı bazı doğrulardan bahsedebiliriz.  İlk yaklaşım ‘dinlemek’ olmalı  Her şeyden önce yas desteği empatik, özenli ve kişiye özel yaklaşımla işlenmelidir. Bir çocuk için yardımcı olan cümle ya da davranış diğerinde olumsuz sonuç verebilir.

Bu nedenle ilk yaklaşım “dinlemek” olmalıdır.

Ayrıca sevilen birinin ölümü en yoğun duygu uyandıran yaşantılardan olduğundan çocuğa uzun konuşmalar, üstüne felsefi, ideolojik yüklemeler yapmak yerine, konuşturmak, duygularını dışarı almak çok daha faydalı olur. Duyguları söze dökmede örnek olabiliriz. Örneğin babası ölen çocuk için, anne ölen babanın resmine bakarak “babanı özledim” demesi, çocuğun da duygusunu söylemesine, içindekileri anlatarak rahatlamasına katkı yapabilir. Çocuğun duygularını dışa aktarmasının en güzel yolu ağlamasına müsaade etmek, hatta teşvik etmektirMetin ol”, “Sen şehit çocuğusun ağlama, düşmanları sevindirme”, “Ağlarsan (ölen) annen/baban üzülür”, “Ağlamak Allah’a isyandır, ağlarsan Allah (ölen) annene/babana ceza verir” vb. ifadelerle çocuğun duygusunu kilitlemek bir yana üstüne kaygı ve suçluluk yükleyen yaklaşımlar en basit deyimiyle “kaş yapayım derken göz çıkartmaktır.” Evdeki diğer aile üyelerinin kışkırtıcı, abartılı olmadan ağlamaları, sevilen birinin ölümüne üzülme ve ağlamanın doğal tepkiler olduğunu çocuğa gösterir.

Ağlayan kişinin diğer aile üyelerinden biri tarafından sarılıp teselli edilmesini gören çocuk bu sayede üzüntüyü dışa vurmanın ayıplanmayan, onaylanıp destek almayı sağlayan bir davranış olduğunu anlar. Kendisini kasmak yerine, rahatlıkla gözyaşlarını dışarı akıtabilir.

Etkilenmiyor gözükse de yıpranır

Çocukların kendilerini ifade etmelerine kapı araladığınızda ölümden kaynaklanan üzüntü duygusuna ilaveten “Şimdi bize kim bakacak” “Babamın/ annemin mezarda canı acıyor mudur?”, “Benim yüzümden mi öldü?”, “Allah niye başka çocukların değil benim babamı/annemi aldı?” vb. kaygı, merak, endişe, suçluluk, öfke gibi değişik duygular ve düşüncelerin de döküldüğünü göreceksiniz. Duygu ifadesine imkan tanınmayan durumlarda çocuk içindeki pek çok duygu ve gerçekçi olmayan düşüncelerle baş başa kalır ve kendi gelişim aşamasına göre yanıtlar verir. Bunların gerçekçi ve rasyonel olmama ihtimalleri kuvvetlidir.

Bu durumda çocuklar oyun oynuyor ve çok da etkilenmemiş gözükseler de içten içe yıpranırlar. Çocukların duygularını dışa almak için hikayeler, oyunlar, resim, müzik ve fiziksel aktiviteler kullanılabilir. Terapistler yansıtmalı testler, hikaye anlattırma test ve teknikleri, oyun terapisi, sanat terapisi, çocuk psikodrama uygulamaları ile bu konuda etkin şekilde destek olabilirler. Çocuklarımızın kulağı, gözü, dizi ağrıdığında ilgili uzmana hemen götürürken duyguları, düşünceleri, kişilikleri söz konusu olduğunda da aynı hassasiyeti göstermek sonradan kendini belli edecek sorunları önleyici olabilir.

‘İnkar’ en büyük YANLIŞ

Ölen kişi için “hastanede”, “iş için başka ülkeye gitti”, “baba askerde”, “uzakta” vb. yalan ifadelerle geçiştirmek, ölen kişiden hiç bahsettirmeyerek, resimlerini saklayarak unutturmaya çalışmak gibi “inkar” davranışları yapılabilecek en büyük yanlışlar arasındadır. Gerçeğin zalimane sunumundan ve yalancılıktan kaçınarak, doğruyu çocuğun omuzuna yaslanıp ağlayabileceği kadar çok sevdiği birinin, çocuğun yaşına, gelişim evresine uygun şekilde söylemesi, çocuğun duygularını yaşamasına ve ifadesine müsaade edilmesi, yas tutmada rol model olunması, daha detaylı bilgiler edinerek doğru müdahalelerde bulunulması ve gerektiğinde çocuk/yas terapisti desteği alınması en zorlu günlerin nispeten kolay atlatılmasına katkı sağlayacaktır.

 




Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir