İran’ın Suriye kumarı

 Ayetullah Ali Hamaney’in Şam’daki Beşar Esad rejimini ayakta tutmak için yürüttüğü kampanyanın ana stratejistlerinden ve en tanınmış yüzlerinden olan Süleymani’nin devre dışı kalması hiç kuşkusuz İran’ın bölgedeki emellerine vurulacak ağır bir darbe olur. Süleymani’nin ilk başlarda IŞİD’e karşı elde ettiği zaferlere rağmen, İran’ın muhtemelen söz sahibi olamayacağı bir siyasi çözüm düşünüldüğünde, Tahran’ın kampanyası maliyeti yüksek bir askeri kumardan başka bir şey değil aslında. Süleymani’nin Suriye’de daha fazla yardım istemek amacıyla Moskova’yı ziyareti Tahran için belki de kaçınılmazdı. Ama bu, hem bizzat Süleymani’nin kendisi için hem de Ayetullah Ali Hamaney için stratejik ve ölümcül bir hesap hatasıydı. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in Esad’a payanda olmak için attığı askeri adım ve eşzamanlı olarak Viyana’daki ihtiraslı diplomasisi Tahran’ın manevra alanını esaslı biçimde daraltmıştı.

ESED’İN GARANTİSİ PUTİN

Normalde Suriye söz konusu olduğunda esas arabulucunun Tahran olması beklenir gibi görünse de Putin diplomatik girişimleri sonucunda Esad’ın geleceğinin kendisinin elinde olduğunu ortaya koydu. İran’ın Suriye’deki hesaplarının fırsatçı mezhepçiliğe dayandığını düşünen bölge ülkeleri, Putin’in Suriye konusundaki şartlarına daha sıcak yaklaşırlar muhtemelen. Böyle olunca Moskova’nın Suriye’deki eylemleri stratejik ve dolayısıyla da müzakere edilebilir hamleler olarak görülüyor. Ayrıca Rusya’nın IŞİD’le mücadele bağlamındaki taahhütleri de Rusya ile bölgesel ve küresel güçler arasında bir diyalog geliştirilebilmesi için fırsat sunuyor.

İRAN KÖTÜ OYNADI

Suriye meselesinde İran ile Rusya’nın oyun becerileri birbirinin tersi bir tablo çıkarıyor ortaya. İran aslında elinin çok güçlü olduğu bir oyunu çok kötü oynadı. Halbuki Rusya’nın eli görece daha zayıftı ama oyunu iyi oynamasını bildi. Rusya bugün Viyana görüşmelerinde, bir anayasa reform sürecinin ardından Devlet Başkanı Beşar Esad’ın hem devlet başkanlığı hem de parlamento seçimlerine rıza göstereceği şartlarla, Suriye’deki iç savaşa son verecek bir çözüm için bir fırsat penceresine sahip. Suriye’deki muhtemel bir devlet başkanlığı seçiminde Esad’a alternatif bir isim konusunda çok daha dar bir portföye sahip olan İran’ın tersine, Moskova’nın elinde – mevcut yönetimdeki Baasçılardan tutun da Suriye ordusundaki üst düzey isimlere kadar – çok fazla seçenek var. Suriye ordusuyla ve Suriye’deki Sünni, Alevi ve Hıristiyan toplumuyla eskiye dayanan bir ilişkisi olan Rusya’nın aksine Ayetullah Ali Hamaney’in ilişkide olduğu kesim esas itibarıyla Devlet Başkanı Esad ve belki biraz da Alevi toplumu ile İran’ın Suriye’deki yeni pozisyonundan çok da hoşnut olmayan güvenlik/istihbarat birimleri. Hiç kuşkusuz Rusya’nın devlet başkanlığı için göstereceği aday İran’ın bazı çıkarlarını da güvence altına alabilir ama Esad gibi olmaz.

TAHRAN BOYUN EĞER

Dolayısıyla Esad’ı yapılacak seçimlerde aday olmayacağı bir çözüme zorlama bağlamında Putin Tahran yönetiminden daha şanslı. Çünkü biraz önce de belirtildiği gibi Tahran’ın şu anda belli bir adayı yok. Öte yandan eğer Rusya Körfez ve Türkiye’yle olan görüş ayrılıklarını ortadan kaldırabilirse bu durumda Hamaney’in çıkacak anlaşmayı engelleme şansı zayıf. Belki tek yapabileceği kendileri için daha avantajlı bir anlaşma çıkarması için Putin’le çekişmeye girmek olabilir ancak – cephedeki komutanının yaralanarak hastaneye kaldırılmasının da gösterdiği gibi – böyle bir çatışmanın maliyeti ve Hamaney’in Suriye’de Rusya’ya ihtiyacı düşünüldüğünde bu da pek olası değil. Rusya, İran’ın ihtiyacı olan silahları ve askeri teknolojiyi satan ülkelerin en önemlilerinden biri. İran’ın bölgedeki askeri oyun alanını daha da genişletmek istiyorsa Hamaney’in Putin’i kendinden tamamen soğutması mümkün değil. Yani İran, Viyana görüşmelerini raydan çıkaracak kötü bir kumar oynamaktansa Rusya’nın emrivakisine boyun eğmek zorunda kalabilir.

Andrew BOWEN-AL ARABIYA

Bu sayfada yer alan makaleler okurlarımızı dünya medyasında gündem yaratan yorumlardan haberdar etmek amacıyla yayınlanmaktadır. Yazılar gazetemizin bakış açısını yansıtmamaktadır.




Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir